Bilgisayarı Virüse Karşı Koruma

Bilgisayarın yavaşlaması, tarayıcıda kendiliğinden açılan sekmeler, tanımadığınız programların başlangıçta çalışması… Bu belirtilerin hepsi kötü amaçlı yazılım anlamına gelmez, ama hiçbiri de görmezden gelinecek türden değildir. İyi haber şu: bir bilgisayarı temiz tutmak için pahalı paketlere ihtiyacınız yok. Doğru sırayla yapılan bir tarama, birkaç ayar değişikliği ve düzenli alışkanlıklar çoğu tehdidi elemek için yeterli. Aşağıda, sisteminizi baştan sona kontrol etmenin ve temiz tutmanın pratik yolunu adım adım ele alıyoruz.

Önce durumu anlayın: gerçekten virüs mü?

Temizliğe başlamadan önce belirtileri doğru okumak zaman kazandırır. Aşırı ısınan, fanı sürekli çalışan bir dizüstü bilgisayar tozdan da yavaşlayabilir; disk doluluğu ya da eski bir sürücü de aynı sonucu verir. Kötü amaçlı yazılım şüphesini artıran işaretler şunlardır:

Tarayıcı ana sayfanız veya arama motorunuz izniniz olmadan değişmiş.
Bilinmeyen araç çubukları, uzantılar ya da masaüstünde tanımadığınız kısayollar var.
Görev Yöneticisi'nde adı anlamsız harflerden oluşan bir işlem sürekli CPU tüketiyor.
Antivirüsünüz veya Windows Güncelleme kendiliğinden kapanıyor, tekrar açılmıyor.
İnternet bağlantısı boştayken bile sürekli veri trafiği görünüyor.

Belirtiler yalnızca yavaşlık ile sınırlıysa, sistem bakımına yönelik yöntemleri denemek daha mantıklı olabilir; Windows 10 ve 11'i hızlandırma ile tarayıcıyı hızlandırma konularını anlattığımız rehberler bu tarafa bakıyor. Yukarıdaki maddelerden birkaçı sizde varsa, doğrudan taramaya geçin.

Temizlik öncesi hazırlık

Aceleyle başlatılan bir tarama, işi yarım bırakma riski taşır. Şu üç hazırlık adımı, temizliğin kalıcı olmasını sağlar:

Önemli dosyalarınızı yedekleyin. Temizlik sırasında bozulmuş dosyalar silinebilir. Otomatik yedekleme kurmadıysanız en azından belgelerinizi harici bir diske kopyalayın.
İnternet bağlantısını kesin. Fidye yazılımı veya bilgi hırsızı şüphesi varsa kabloyu çıkarmak, Wi-Fi'yi kapatmak veri sızmasını durdurur. Tarama araçlarını önceden indirmiş olmanız gerekir.
Tarayıcı verilerini not edin. Şifreleri tarayıcıda saklıyorsanız bunların ele geçmiş olabileceğini varsayın. Temizlikten sonra kritik hesapların şifresini değiştirin; bu iş için bir şifre yöneticisi kullanmak hem daha güvenli hem daha kolaydır.

Katmanlı tarama: hangi araç ne işe yarar?

Tek bir tarama her şeyi bulmaz. Farklı motorlar farklı imzalara ve davranış kurallarına bakar, bu yüzden ücretsiz antivirüs yazılımı ile virüs temizleme işini iki üç aşamada yapmak daha etkili olur.

1. Yerleşik korumayla tam tarama

Windows'ta Microsoft Defender halihazırda kuruludur ve güncel tutulduğu sürece ciddi bir savunma sağlar. Windows Güvenliği uygulamasında Virüs ve tehdit koruması bölümünden "Tarama seçenekleri" altındaki Tam taramayı seçin. Bu tarama diskin tamamını gezer, saatler sürebilir; bilgisayarı kullanmayacağınız bir zamana denk getirin.

2. İkinci görüş taraması

Yerleşik koruma temiz rapor verdiği hâlde şüpheniz sürüyorsa, yanında çalışabilen tek seferlik tarayıcılar devreye girer. Malwarebytes'ın ücretsiz sürümü, ESET Online Scanner ve Kaspersky Virus Removal Tool bu amaçla yaygın kullanılan araçlardır. Bunları kalıcı koruma olarak değil, ikinci görüş almak için kurun. Aynı anda iki gerçek zamanlı antivirüs çalıştırmak çakışmaya ve yavaşlığa yol açar.

3. Sistem dışı (çevrimdışı) tarama

Bazı zararlılar Windows açıkken kendini korur. Windows Güvenliği içindeki Microsoft Defender Çevrimdışı Tarama seçeneği bilgisayarı yeniden başlatıp işletim sistemi yüklenmeden tarama yapar. Kalıcı, silinmeyi reddeden tehditlerde en etkili yöntem budur. Alternatif olarak USB'den başlatılabilen kurtarma diskleri de aynı işi görür.

Temizlikten sonra kalıntıları toparlama

Tarama tehdidi karantinaya aldıktan sonra iş bitmez; geride bıraktığı ayarları geri almak gerekir.

Tarayıcı uzantılarını tek tek gözden geçirin, tanımadığınız her şeyi kaldırın.
Arama motoru ve ana sayfa ayarlarını sıfırlayın; gerekirse tarayıcıyı fabrika ayarlarına döndürün.
Görev Yöneticisi'nin Başlangıç sekmesinden gereksiz otomatik başlatmaları kapatın.
Denetim Masası'ndaki program listesini yükleme tarihine göre sıralayın; şüpheli girişleri kaldırın.
Windows Güncelleme'yi çalıştırın ve bekleyen güvenlik güncellemelerini tamamlayın.
E-posta ve banka hesaplarınızın şifresini değiştirin, iki adımlı doğrulamayı açın.

Enfeksiyon fidye yazılımıysa ve dosyalarınız şifrelendiyse, temizlik dosyaları geri getirmez. Bu durumda yedekten dönmek tek gerçekçi çözümdür — yedeklemenin niçin sonraya bırakılmayacak bir iş olduğu tam da burada anlaşılır.

Yeniden bulaşmayı önleyen alışkanlıklar

Araçlar tehdidi temizler, alışkanlıklar geri gelmesini engeller. En çok işe yarayanlar sade olanlardır: yazılımı üreticinin kendi sitesinden indirin, "crack" ve "keygen" dosyalarından uzak durun, kurulum sırasında "önerilen" yerine "özel" seçeneğini işaretleyip ek program kutucuklarını kaldırın. E-postayla gelen beklenmedik ek dosyaları açmadan önce gönderen adresini kontrol edin; spam filtresini düzgün ayarlam